Öd kanalı daşları və mexaniki sarılıq
Öd kisəsindəki daş xoledoxa düşəndə öd axını tıxanır və mexaniki sarılıq yaranır. ERCP ilə Fater məməciyi açılır, daş bağırsağa salınır və tıxanıqlıq aradan qaldırılır.
ERCP proseduru
Endoskopik retroqrad xolangiopankreatoqrafiya — öd yollarının və mədəaltı vəz kanalının həm diaqnostikası, həm də müalicəsi üçün istifadə olunan endoskopik üsuldur. Dr. Aqil Ağakişiyev ERCP-ni endoskopiya və rentgen nəzarəti altında aparır.
ERCP endoskopik retroqrad xolangiopankreatoqrafiyanın qısaltmasıdır. Bu üsulla ümumi öd axarı — xoledox, qaraciyərdaxili öd yolları və mədəaltı vəzin kanalı, yəni Virsunq axarı həm dəyərləndirilir, həm də müalicə olunur.
İlk illərdə ERCP daha çox diaqnoz qoymaq üçün tətbiq olunurdu, bu gün isə əsasən müalicəvi prosedur kimi işlədilir: öd kanalındakı daş çıxarılır, daralma açılır, lazım gəldikdə stent qoyulur. Prosedur endoskopiya ilə rentgen görüntüsünün birlikdə istifadəsinə əsaslanan invaziv girişimdir.
GÖSTƏRİŞLƏR
Hansı hallarda icra olunur
Mədəaltı vəz kanalının daşları
Nisbətən az rast gəlinsə də ağır gedişlidir və ölüm təhlükəsi yarada bilir. ERCP ilə 10-15 dəqiqəlik prosedurla yekunlaşdırmaq mümkün olur.
Bədxassəli törəmələr
Öd yolu xərçəngi, Fater məməciyinin adenoması və xərçəngi, mədəaltı vəzin və onun kanalının şişləri ERCP ilə həm dəyərləndirilir, həm də müalicə olunur.
Öd yolu və mədəaltı vəz kanalındakı darlıqlar
Daralmış sahə balon dilatasiyası ilə genişləndirilir, lazım gəldikdə plastik və ya metal stentlə açıq saxlanılır.
Diaqnozun dəqiqləşdirilməsi
Qaraciyərdaxili öd yolları və Virsunq axarı ERCP ilə dəyərləndirilir. Primer sklerozan xolangitdə diaqnozun qoyulmasının qızıl standartı məhz ERCP-dir.
Öd kanalı daşlarının təmizlənməsi ERCP-nin ən çox tətbiq olunduğu sahədir.
Prosedur necə aparılır
ERCP əməliyyat blokunda, adi qastroskopiya formasında icra olunur; fərq ondadır ki, endoskopiya ilə yanaşı xüsusi rentgen nəzarətindən də istifadə edilir. Cihaz adi endoskopdan yan görüşlü kamerası ilə seçilir — ucunda kamera, işıq və hava kanalları, həmçinin alətlərin keçirildiyi xüsusi dəliklər var. Mərkəzin praktikasından asılı olaraq prosedur ümumi anesteziya altında və ya damardaxili verilən, 10-15 dəqiqəlik yuxu yaradan sedasiya ilə aparılır; bu seçim ERCP-nin gedişatına təsir etmir.
Xəstə yatızdırıldıqdan sonra cihaz qida borusundan, mədədən və onikibarmaq bağırsaqdan keçirilərək bağırsağın ikinci hissəsindəki Fater məməciyinə — Oddi sfinkterinə — çatdırılır. Cəmi bir-iki millimetrlik bu dəlik sfinkterotomiya ilə açılıb genişləndirilir. Cihazın öd kanalında olduğuna tam əmin olduqdan sonra ilk növbədə rentgen görüntüsü alınır və mexaniki sarılığı yaradan səbəb dəqiqləşdirilir.
Səbəb daşdırsa, daş xüsusi balonlarla sürüşdürülərək bağırsağa salınır və öd kanalı təmizlənir. Səbəb bədxassəli törəmədirsə, stent qoyulur və xoledox sərbəstləşdirilir ki, öd bağırsağa rahat axsın və sarılıq aradan qalxsın. Daralmış öd yolları isə balonla şişirdilərək genişləndirilir.
Prosedurdan əvvəl hazırlıq
ERCP-dən öncə altı-səkkiz saatlıq aclıq tələb olunur — mədənin tamamilə boş olması vacibdir. Xəstə acqarına müraciət edir, stasionar şəraitdə palataya yerləşdirilir və oradan əməliyyat blokuna keçirilir.
Prosedurdan sonra
Xəstə yenidən stasionar şəraitə alınır və həmin gün qidalanma tamamilə dayandırılır. Ertəsi gün gedişat və mədəaltı vəzin vəziyyəti dəyərləndirilir, qida rejimi açılır, sonra xəstə evə buraxılır. Xəstəliyin gedişatından asılı olaraq bir-iki gün sonra normal iş rejiminə və həyat tərzinə qayıtmaq mümkün olur.
Alternativ üsullar və nəyə diqqət yetirilir
ERCP-yə alternativ üsullar da var. PTK ilə — perkutan yolla — dəridən keçilərək qaraciyərdaxili öd yollarına, oradan isə ümumi öd axarına çıxılır; bu üsul ERCP-dən baha başa gəlir, bir neçə seansda aparıla bilər və xəstə üçün daha travmatikdir. İkinci alternativ açıq cərrahiyyədir: xoledox açılır və daş oradan çıxarılır. ERCP məhz bu cərrahi müdaxilələrin ağırlaşmalarına alternativ olaraq meydana gəldi; cərrahiyyə ilə müqayisədə həm daha az travmatik, həm də maddi yöndən daha uyğundur.
Stent təyin olunubsa, müddəti nəzərə alınmalıdır: plastik stentin ömrü 3-4 aydır və xolangit riskinə görə yenidən ERCP ilə çıxarılır və ya dəyişdirilir; metal stentlər isə 8-10 aya təyin olunur.
Vaxt amili həlledicidir. Diaqnoz vaxtında qoyulub ERCP tez icra olunanda xəstəxanada qalma müddəti qısalır, ağır pankreatit, xolangit və sepsis ehtimalı azalır; gecikmə isə öd yollarının və öd kisəsinin iltihabı, sepsis, böyrək çatışmazlığı və ürək problemlərinə qədər gedən ağır fəsadlar riskini artırır.
Dr. Aqil Ağakişiyev
Qastroenteroloq, hepatoloq və invaziv endoskopist
Dr. Aqil Ağakişiyev — Avropa Beynəlxalq Hospital, qastroenteroloq, hepatoloq və invaziv endoskopist. Həzm sistemi, qaraciyər, öd yolları və mədəaltı vəzi xəstəlikləri üzrə qəbul aparır.
Həkim haqqında ətraflıHəkimə sual verin və ya qəbula yazılın
Avropa Beynəlxalq Hospital — Mikayıl Müşfiq 2A, Bakı.